เตือนภัยโรคไข้เลือดออกหน้าฝน ดูแลตัวเองอย่างไรให้ปลอดภัย ?

เมื่อเข้าสู่ช่วงหน้าฝน หลายบ้านอาจเริ่มกังวลเรื่องน้ำขัง ยุงชุก และโรคที่มากับยุง โดยเฉพาะ “โรคไข้เลือดออก” ซึ่งเป็นโรคที่พบได้บ่อยในประเทศไทย และยังคงเป็นปัญหาสาธารณสุขที่ต้องเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่อง โรคนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในเด็กเท่านั้น แต่ผู้ใหญ่ก็สามารถป่วยได้เช่นกัน หากถูกยุงลายที่มีเชื้อไวรัสเดงกีกัด

สิ่งสำคัญคือ โรคไข้เลือดออกในช่วงแรกอาจดูคล้ายไข้หวัดหรือไข้ทั่วไป ทำให้หลายคนชะล่าใจ คิดว่าพักผ่อนหรือกินยาลดไข้ก็หาย แต่ในบางรายอาการอาจรุนแรงขึ้น โดยเฉพาะช่วงที่ไข้เริ่มลดลง ซึ่งเป็นช่วงที่ต้องสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด บทความนี้จะพาไปรู้จักอาการของโรคไข้เลือดออก วิธีดูแลเบื้องต้น และการป้องกันที่ทำได้จริงในชีวิตประจำวัน

โรคไข้เลือดออกเกิดจากอะไร ?

โรคไข้เลือดออกเกิดจากการติดเชื้อไวรัสเดงกี โดยมียุงลายเป็นพาหะนำโรค เมื่อยุงลายไปกัดผู้ป่วยที่มีเชื้อในกระแสเลือด แล้วมากัดคนอื่นต่อ ก็สามารถแพร่เชื้อได้ ยุงลายมักออกหากินในเวลากลางวัน และชอบวางไข่ในภาชนะที่มีน้ำขังใส เช่น แจกัน จานรองกระถางต้นไม้ ถังน้ำ หรือภาชนะที่วางทิ้งไว้รอบบ้าน

แม้โรคไข้เลือดออกจะพบได้ตลอดปี แต่ช่วงหน้าฝนมักเป็นช่วงที่ต้องระวังมากขึ้น เพราะมีแหล่งน้ำขังเพิ่มขึ้นตามธรรมชาติ หากไม่ได้กำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงอย่างสม่ำเสมอ จำนวนยุงลายก็อาจเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

อาการโรคไข้เลือดออกที่ควรสังเกต

อาการของโรคไข้เลือดออกมักเริ่มจากไข้สูงเฉียบพลัน ปวดศีรษะ ปวดกระบอกตา ปวดเมื่อยตามตัว คลื่นไส้ อาเจียน อ่อนเพลีย หรือมีผื่นขึ้นตามผิวหนัง บางรายอาจมีอาการเบื่ออาหาร หน้าแดง หรือตัวร้อนมากกว่าปกติ องค์การอนามัยโลกระบุว่า อาการที่พบได้ในผู้ป่วยเดงกี ได้แก่ ไข้สูง ปวดศีรษะรุนแรง ปวดหลังตา ปวดกล้ามเนื้อและข้อ คลื่นไส้ อาเจียน ต่อมน้ำเหลืองโต และมีผื่น

อย่างไรก็ตาม จุดที่ต้องระวังคือ โรคไข้เลือดออกอาจไม่ได้มีน้ำมูก ไอ หรือเจ็บคอเด่นเหมือนไข้หวัดทั่วไป หากมีไข้สูงต่อเนื่อง 2-3 วัน ร่วมกับอาการปวดเมื่อยมากผิดปกติ ควรพบแพทย์เพื่อประเมินอาการและตรวจเลือด ไม่ควรรอดูอาการนานเกินไป โดยเฉพาะในเด็ก ผู้สูงอายุ ผู้ที่มีโรคประจำตัว หรือคนที่เคยเป็นไข้เลือดออกมาก่อน

สัญญาณอันตรายที่ไม่ควรมองข้าม

โรคไข้เลือดออกมีช่วงที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ คือช่วงไข้เริ่มลด เพราะบางคนอาจเข้าใจผิดว่าอาการกำลังดีขึ้น ทั้งที่ร่างกายอาจเข้าสู่ระยะวิกฤตได้ สัญญาณอันตรายที่ควรรีบไปโรงพยาบาล ได้แก่ ปวดท้องมาก อาเจียนบ่อย เลือดกำเดาไหล เลือดออกตามไรฟัน อุจจาระดำ อาเจียนเป็นเลือด ซึมลง กระสับกระส่าย มือเท้าเย็น หรืออ่อนเพลียมากผิดปกติ

หากพบอาการเหล่านี้ ไม่ควรซื้อยากินเองหรือรอดูอาการที่บ้าน เพราะโรคไข้เลือดออกชนิดรุนแรงอาจทำให้เกิดภาวะช็อก เลือดออกผิดปกติ หรือมีภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายได้ การพบแพทย์เร็วจะช่วยให้ได้รับการติดตามอาการอย่างเหมาะสม

ดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อสงสัยว่าเป็นโรคไข้เลือดออก

หากมีไข้สูงและสงสัยว่าอาจเป็นโรคไข้เลือดออก ควรพักผ่อนให้เพียงพอ ดื่มน้ำบ่อย ๆ เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ และเช็ดตัวลดไข้ร่วมด้วย หากจำเป็นต้องใช้ยาลดไข้ ควรใช้ยาตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยงคือการใช้ยากลุ่มแอสไพริน ไอบูโพรเฟน หรือยาแก้อักเสบบางชนิด เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกได้ โดยเฉพาะเมื่อยังไม่แน่ใจว่าเป็นไข้เลือดออกหรือไม่ หากไข้ไม่ลด อ่อนเพลียมาก ดื่มน้ำได้น้อย หรือมีอาการผิดปกติ ควรรีบไปพบแพทย์ ไม่ควรฝืนดูแลเองที่บ้าน

วิธีป้องกันโรคไข้เลือดออกในบ้านและชุมชน

การป้องกันโรคไข้เลือดออกที่ดีที่สุดคือการป้องกันไม่ให้ยุงกัด และลดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย กรมควบคุมโรคแนะนำให้ป้องกันการถูกยุงกัดและป้องกันไม่ให้ยุงเกิด เช่น กำจัดน้ำขัง ปิดฝาภาชนะเก็บน้ำ เปลี่ยนน้ำในแจกันหรือจานรองกระถางต้นไม้ และดูแลบริเวณบ้านไม่ให้มีภาชนะที่กลายเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุง

นอกจากนี้ ควรใช้โลชั่นหรือสเปรย์กันยุงเมื่อต้องอยู่ในพื้นที่เสี่ยง ใส่เสื้อผ้าที่ปกปิดผิว ติดมุ้งลวด หรือนอนในมุ้ง โดยเฉพาะเด็กเล็กที่ยังป้องกันตัวเองจากยุงไม่ได้ หากในบ้านมีผู้ป่วยโรคไข้เลือดออก ควรระวังไม่ให้ยุงกัดผู้ป่วยแล้วไปกัดคนอื่นต่อ เพราะอาจทำให้เชื้อแพร่กระจายในบ้านหรือชุมชนได้

โรคไข้เลือดออกเป็นโรคที่ไม่ควรมองข้าม โดยเฉพาะในช่วงหน้าฝนที่ยุงลายแพร่พันธุ์ได้ง่าย หากมีไข้สูง ปวดเมื่อยมาก หรือมีอาการที่แตกต่างจากไข้หวัดทั่วไป ควรสังเกตอาการอย่างใกล้ชิดและพบแพทย์เมื่อจำเป็น ที่สำคัญคือไม่ควรซื้อยากินเองโดยไม่รู้สาเหตุของไข้ เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนได้

การดูแลบ้านให้ปลอดแหล่งน้ำขัง ป้องกันไม่ให้ยุงกัด และรู้เท่าทันสัญญาณอันตราย คือหัวใจสำคัญที่จะช่วยลดความเสี่ยงจากโรคไข้เลือดออกได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งในระดับครอบครัวและชุมชน